Getipt: praktische handleiding over kamishibai

Kamishibai maakt deel uit van een eeuwenoude Japanse verteltechniek, waarbij een verhaal verteld wordt door prenten in en uit een vertelkastje te schuiven. Wie wil werken met kamishibai, vindt in Aan de slag met kamishibai van Inge Umans een praktische handleiding.

© Michiel Devijver | Huis van Alijn

Meer dan gewoon een kastje opentrekken

Met haar gids wil Inge Umans de kracht van kamishibai tonen aan ouders, leerkrachten en bibliotheekmedewerkers. Dat kamishibai meer is dan gauw een vertelkastje op tafel zetten en een verhaal vertellen, toont ze in een aantal inleidende hoofdstukken.

Kamishibai is deel van een traditie die teruggaat tot in de 12de eeuw. Bij zo’n lange traditie horen rituelen en specifieke betekenissen. Zo staat bij kamishibai het begrip kyokan centraal. Kyokan duidt op het gevoel van verbinding dat je krijgt wanneer je samen met anderen hetzelfde verhaal beleeft. Als kamishibai-verteller werk je het in de hand door het publiek actief bij het verhaal te betrekken, of door te werken met een openingsritueel – dat kan het plechtig inschuiven van de vertelplaten zijn, of een lied zingen.

Inge Umans legt achtergronden en betekenissen uit, maar houdt tegelijk een half oog op de praktijk gericht. Zo krijg je niet alleen een volledig beeld van wat kamishibai is, maar leer je tegelijk hoe je die betekenis vertaalt naar de realiteit. En zo bevat dit boek meer lagen dan de bondige hoofdstukken op het eerste gezicht doen uitschijnen. Verweven door de inleiding zit één idee: dat je kamishibai samen beleeft, dat publiek én verteller bij elkaar komen in het verhaal.

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

‘De kamishibai is een krachtig en verbindend middel om mensen en verhalen samen te brengen en onze blik op de wereld te verruimen.’
Aan de slag met kamishibai, Inge Umans

En verder:

‘Het publiek wordt het verhaal ingezogen en beleeft het samen met anderen. In Japan benoemen ze dit kyokan, wat het delen van gevoelens betekent. Noriko Matsui benadrukt in zijn boek How to perform kamishibai het belang van het uitschuiven van de vertelplaten. Zo trek je het verhaal de echte wereld in. De lijn tussen de wereld van het verhaal en de echte wereld is flinterdun. Het is heerlijk om deze grens te bespelen.’
Aan de slag met kamishibai, Inge Umans

Geschikt voor iedereen …

Prenten en prentenboeken – en bij uitbreiding kamishibai – worden snel gezien als iets voor kleuters, voor kinderen die zelf nog niet kunnen lezen en dus begeleiding nodig hebben bij het ‘lezen’ van verhalen. Eén van de waardevolle aspecten van Aan de slag met kamishibai is dat het nadrukkelijk inzet op een brede doelgroep. Ja, de vertelkastjes passen perfect in een kleuterklas. Maar ze horen net zozeer thuis in een secundaire school, de bibliotheek, OKAN-klassen, kinderdagverblijven en het volwassenonderwijs. Voor elk van die doelgroepen zijn er geschikte vertelplaten te vinden.

‘Het mooie is dat deze vertelvorm echt voor iedereen werkt. […] De vertelvorm sluit aan bij de mondelinge verteltraditie die in veel culturen leeft.’
Aan de slag met kamishibai, Inge Umans

Bij kamishibai bieden de illustraties een houvast bij de woorden, net zoals de expressie van de verteller helpt bij de interpretatie en het onthouden van het verhaal. Doordat er ruimte is voor spontane interactie, brengt het publiek het verhaal mee tot leven. Dit zorgt ervoor dat kamishibai erg breed inzetbaar is. Het past perfect in lessen wereldoriëntatie en presentatietechnieken, maar het helpt (anderstalige) kinderen ook hun woordenschat en verhaalkennis uit te bouwen.

© Michiel Devijver | Huis van Alijn

… maar niet voor alle prentenboeken

Omdat kamishibai is een erg toegankelijke vorm van verteltheater is en zich leent tot veel toepassingen, is het verleidelijk om eender welk mooi prentenboek te ver-kamishibai-en. A3-prenten printen en klaar is Kees. Inge Umans legt uit waarom dit niet altijd een goed idee is. Prentenboek en kamishibai verschillen wezenlijk, zegt ze. Anders dan in een prentenboek, heb je bij een kamishibai-voorstelling niet de tijd om je te verliezen in de details. De prenten zijn maar korte tijd zichtbaar: ‘Voor de dynamiek van het verhaal, de vertelling, is het ook belangrijk dat de prenten rekening houden met perspectief, beweging en de bewegingsrichting bij het manipuleren van de vertelplaten.’

Een doe-boek

Werken binnen een traditie zoals die van de kamishibai, vraagt een zekere vorm van respect en voorbereiding. Aan de slag met kamishibai helpt daarbij. Hoe kies je een verhaal? Waar vind je een vertelkastje? Wat is je rol als verteller? Hoe stel je je op? Deze concrete vragen krijgen een concreet antwoord, compleet met verhelderende foto’s bij.

Want – laat dat duidelijk zijn – Aan de slag met kamishibai is een doe-boek. Meer dan drie kwart van het boek bestaat uit concrete voorbeelden. Aan de hand van vijftien bestaande prentenboeken toont de auteur Inge Umans hoe je kamishibai kan inzetten. Ook hier benadrukt ze dat haar ideeën aan te passen zijn voor verschillende doelgroepen. Van Prinses Arabella maakt kleuren van Mylo Freeman, tot Rood rood roodkapje van Edward van de Vendel en Isabelle Vandenabeele (ill.): elk voorbeeld bevat een uitgebreid werkplan. Waar gaat het verhaal over? Hoe kan je het introduceren? Welke gespreksonderwerpen passen erbij? Welke creatieve opdrachten? Elk werkplan is rijkelijk geïllustreerd, zodat je een goed beeld krijgt van het verhaal. Helemaal mooi is dat er aan elk werkplan een Leestafel-op-maat gekoppeld is, vol boeken die aansluiten bij het verhaal, waardoor de kamishibai-voorstelling een verder leven kan krijgen.

© Michiel Devijver | Huis van Alijn

Verrijkend

Aan de slag met kamishibai helpt je de weg te vinden in de wereld van kamishibai. Kan je gewoon zelf beginnen met kamishibai zonder eerst dit boek te lezen? Absoluut, waarom niet? Alles wat je nodig hebt is een vertelkast en vertelplaten. Toch biedt dit boek een absolute meerwaarde. Het verrijkt je achtergrondkennis, je aanpak en je techniek. Het verrijkt met andere woorden zowel je eigen ervaring als die van het publiek.

Titel: Aan de slag met kamishibai
Auteur: Inge Umans
Illustrator: Christophe Simoen
Uitgever: De Eenhoorn

Praktische handleiding voor o.a. de kinderopvang, bibliotheken, basisonderwijs en vluchtelingenwerk voor het werken met een eenvoudige Japanse minivertelkast (kamishibai).


Deel dit artikel:

Contact
Coördinator nominatielezen KJV | Kennismedewerker jeugdliteratuur