Je bent hier:

Elke dag leesplezier in de klas

Leesvaardigheid is een belangrijke competentie waar onderwijs op inzet. Het is echter ook belangrijk om leesplezier te stimuleren. Als kinderen en jongeren lezen leuk vinden, zijn ze gemotiveerd om meer te lezen. Leerkrachten zijn de ideale leesambassadeur om het leesvuur door te geven. Met enkele kleine ingrepen kunnen zij elke dag een bloeiend leesklimaat in de klas scheppen.

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

Onderzoek toont aan dat veel Vlaamse leerlingen eerder een negatieve houding hebben tegenover lezen. Willen we kinderen en jongeren aan het lezen krijgen, moeten we onder andere het plezier in lezen aanwakkeren. Op die manier associëren ze lezen niet met iets saais of verplichts. Een studie van UGent toont aan dat kinderen die plezier beleven aan lezen, autonoom gemotiveerd worden om te lezen: ze lezen omdat ze het zelf willen. Dat leidt uiteindelijk tot een hogere leesfrequentie (vaker lezen), meer leesbetrokkenheid (zelf initiatief nemen) en zelfs tot een betere leesvaardigheid (beter kunnen lezen). Leesplezier geldt dus als randvoorwaarde.

Tijd om (voor) te lezen

Tijd vrij maken voor boeken en lezen is een belangrijke eerste stap. Ingeroosterde momenten waar leerlingen in stilte vrij mogen lezen geeft leesplezier een vaste plek in de klas. Als de leerkracht ook meeleest, krijgen leerlingen bovendien het signaal dat lezen belangrijk is. De effecten van vrij lezen tonen zich volgens onderzoek van Stichting Lezen Nederland op lange termijn met hoger tekstbegrip en een bredere woordenschat, zeker als de vrije leesmomenten voor langere periodes ingepland zijn.

Voorleesmomenten kunnen ook een vaste plek krijgen in het lesrooster. Ze vergroten ze de woordenschat en fonologische ontwikkeling bij kleuters, zo blijkt uit een Amerikaanse reviewstudie. Maar ook beginnende lezers zijn hierbij gebaat: het scherpt hun leesprestaties sneller aan, stellen onderzoekers van de Universiteit Amsterdam. Ook bij oudere kinderen blijft voorlezen ideaal: leerkrachten kunnen tijdens het voorlezen moeilijkere woorden of verhaallijnen toelichten, waardoor leerlingen uitgedaagd worden. Voorleesmomenten zijn ten slotte ook ideaal om op een sfeervolle, ongedwongen manier een les of dag te beginnen of af te sluiten.

Boekenhoek

Boeken zijn uiteraard onmisbaar om het leesvuur aan te wakkeren. Een centrale leesplek of boekenhoek in de klas zorgt dat boeken zichtbaar worden. Een kleine boekenkast gevuld met aantrekkelijke boeken en een divers aanbod (romans, poëzie, non-fictie, strips ...) of een knus zithoekje nodigt kinderen uit om te lezen. Een ideale boekenhoek straalt rust en gezelligheid uit en werkt uitnodigend. Als leerlingen zelf de inrichting mee kunnen bepalen, wordt het bovendien hun eigen leesplek. Kinderen kunnen zelf boeken meebrengen voor de klasbib of affiches maken over lezen om de leeshoek aantrekkelijk te maken.

“Boeken zijn onmisbaar om het leesvuur aan te wakkeren. Een leesplek of boekenhoek in de klas zorgt dat boeken zichtbaar worden. Een ideale boekenhoek straalt rust en gezelligheid uit en werkt uitnodigend.”

Het is belangrijk dat boeken altijd en overal zichtbaar zijn. In de klasbib, op een thematafel of overal doorheen de klas kunnen boeken verspreid liggen. Leerlingen kunnen hun favoriete boek voorstellen aan elkaar, of een kaartje achterlaten in een gelezen boek waar ze medeleerlingen vertellen waarom dat boek een aanrader is. Leerkrachten kunnen op hun beurt vertellen welk boek ze lezen of tijdens de les, als de leerlingen werken aan een taak, een boek openslaan.

Lezen, spreken en schrijven

Een te eenzijdige focus op het technische leesaspect is nefast voor de motivatie van kinderen. Leerlingen die al iets meer moeite hebben met leren lezen, verliezen door een te sterke focus op technisch lezen steeds meer hun zelfvertrouwen. Lezen en boeken scheppen net ideale mogelijkheden voor leerlingen om nog andere competenties te versterken, zoals spreken en schrijven.

Spreken over boeken die je hebt gelezen is een oefening om je eigen mening te formuleren: wat vond je goed of minder goed aan dit boek? Wat vond je moeilijk of onduidelijk aan het verhaal? Waar had je meer over willen weten? Dergelijke vragen doen leerlingen verder nadenken over het boek. Daarnaast leren ze welk genre of welke auteur hen beter ligt dan de andere. Bovendien kunnen ze met elkaar spreken over hun leeservaringen. Wat de een minder vond, is voor de ander top. De Engelse jeugdauteur Aidan Chambers schreef met Leespraat praktische suggesties om met kinderen te praten over boeken.

Bekijk hier de lezing van Aidan Chambers van 2014 op de studiedag 'Lezen Centraal' van Stichting Lezen Nederland.

Schrijven over boeken helpt ook om verhaallijnen beter te reconstrueren. Vooral creatieve schrijfopdrachten zouden leiden tot een groter tekstbegrip, zo duiden Amerikaanse wetenschappers. Met dergelijke schrijfactiviteiten structureer je eigen gedachten, ga je creatief met woorden spelen en druk je jezelf uit. Een studie van Stichting Lezen Nederland wijst ook uit dat schrijven over het gelezen boek de betrokkenheid verhoogt tussen de lezer en het verhaal.

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

Leesactiviteiten

Naast de 'klassieke' verwerkingsopdrachten rond boeken - een mondelinge of schriftelijke boekbespreking - is er een waaier van activiteiten om creatief rond lezen te werken in de klas. Leerlingen kunnen in de vorm van een speeddate hun favoriete boeken aan elkaar voorstellen. Met informatieve boeken over wetenschap en techniek kan je proefjes en experimenten uitvoeren. Of laat leerlingen een BookTube of vlog maken over een gelezen boek.

Scholen kunnen ook subsidies aanvragen om auteurs of illustratoren uit te nodigen in de klas. Die auteurslezingen zijn ideaal om leerlingen nieuwsgierig te maken naar verhalen en boeken die ze nog niet lazen, of om te ontdekken waar de auteur ideeën haalde voor haar of zijn boek. Sommige illustratoren halen in workshops zelfs penselen en potloden boven om samen met leerlingen een eigen verhaal uit te werken.

Leerkrachten die een creatief project willen opzetten rond lezen of leesplezier, kunnen ook subsidies aanvragen binnen het dynamoPROJECT van CANON Cultuurcel. Afgelopen projecten staan omschreven op Cultuurkuur en kunnen andere scholen inspireren.

Schoolbreed inzetten op leesplezier

Een boekenhoek in de klas, speeddates met boeken, ingeroosterde voorleesmomenten en andere initiatieven zijn goede stappen in de richting van een inspirerend leesklimaat in de klas. Toch zijn er ook op schoolniveau acties nodig om duurzaam in te zetten op leesplezier. Aandacht voor de leesmotivatie bij leerlingen in het lees- of taalbeleid, een financieel budget voor de schoolbib, een team leerkrachten dat samenwerkt rond lezen ... Met doordachte doelstellingen kan een school bij alle leerlingen het plezier in lezen stimuleren.

Bronnen


Deel dit artikel:

Contact
Kennismedewerker | Diversiteit | Onderwijs
Mis niets van Iedereen Leest