Een meertalige collectie jeugdliteratuur op school en in de bibliotheek

Een op vijf schoolkinderen in Vlaanderen en Brussel groeit op in een gezin waar thuis weinig of geen Nederlands wordt gesproken. Scholen en bibliotheken voelen steeds meer de nood om daarop in te spelen en hun aanbod uit te breiden met anderstalige kinderboeken. Maar hoe start je die zoektocht naar geschikte boeken? Tijd voor tips!

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

Recente Vlaamse onderwijsstatistieken (die alle Nederlandstalige scholen in het Vlaamse Gewest en Brussel omvatten) geven aan dat 19,4 procent van de kinderen tussen zes en twaalf jaar in 2017 afkomstig is uit een gezin waarvan de thuistaal (zijnde de meest gesproken taal) niet het Nederlands is. Voor de populatie tussen tweeënhalf en zes jaar, stijgt dat percentage zelfs tot 22,5 procent. In 2017 had slechts 71,3 procent van alle pasgeborenen in het Vlaamse Gewest een moeder die overwegend Nederlands sprak en dit aantal neemt elk jaar af. In de grotere steden, zoals Brussel of Antwerpen, zijn de statistieken anders. In de stad Antwerpen sprak in 2017 maar liefst 44,9 procent van de kinderen in het basisonderwijs (tussen tweeënhalf en twaalf jaar) thuis overwegend een andere taal dan het Nederlands. In Brussel, officieel tweetalig, spreekt 70 procent van de kinderen in Nederlandstalige basisscholen geen Nederlands met ten minste één van hun ouders.

De mening van experten

Meertalige kinderen worden op school ondergedompeld in de Nederlandse taal en cultuur en dus in Nederlandstalige boeken. De taal en cultuur die ze van thuis uit meekrijgen, komt daarbij meestal helemaal niet aan bod. Zo wordt er van kinderen verwacht dat ze hun culturele identiteit voor een stuk thuis achterlaten wanneer ze naar school gaan. Dat hoeft niet helemaal zo te zijn. Boeken kunnen net een brug vormen tussen de thuistaal, de cultuur en de schooltaal.

(Prenten)boeken in hun thuistaal en vanuit hun thuiscultuur erkennen de waarde van hun specifieke culturele achtergrond en stellen kinderen met een migratie-achtergrond, gevluchte en meertalige kinderen in staat hun taalvaardigheid in hun thuistaal te gebruiken. Door boeken te gebruiken als iets dat de eigen identiteit symboliseert - iets om trots op te zijn - kunnen we de belemmeringen wegnemen die boeken vaak bevatten voor kinderen die de schooltaal niet goed spreken. Kinderen voelen zich erkend in hun identiteit, wat ook hun zelfvertrouwen doet groeien.

Rudine Sims Bishop lanceerde in 1990 de intussen bekende metafoor van de noodzaak en het belang van boeken als spiegels en vensters. Kinderen hebben behoefte aan boeken waarin ze zichzelf kunnen herkennen (spiegels) en boeken die een onbekende wereld (zij het reëel, zij het imaginair) voor hen openen (vensters). Diversiteit in het boekenaanbod is zowel voor kinderen met of zonder migratie-achtergrond relevant.

Anderstalige boeken: het aanbod

Het vinden van aanbevelenswaardige titels én het aankopen van niet-Nederlandstalige jeugdboeken is niet makkelijk. De kanalen die een collectieverantwoordelijke in de openbare of de schoolbibliotheek hiervoor gewoonlijk gebruikt, schieten op dit vlak tekort. Toch zijn er interessante websites en andere kanalen die ter inspiratie kunnen dienen of je concreet op weg kunnen helpen.

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

IBBY

De IBBY-databank, een initiatief van de Europese IBBY-afdelingen, signaleert kwalitatieve kinder- en jeugdboeken in Europese talen én in de belangrijkste niet-Europese talen die in Europa gesproken worden (zoals Arabisch, Farsi, Urdu, Pashto, Dari…). De boekentips worden regelmatig geüpdatet en bij de niet-Europese boekentips vind je vaak contactgegevens van de uitgeverij.

De IBBY Honour List is een tweejaarlijkse catalogus waarin elke IBBY-afdeling interessante boeken mag voorstellen (van een auteur, een illustrator en een vertaler uit eigen land). De catalogi zijn downloadbaar als pdf-file.

Sinds 2013 selecteert IBBY Italië tweejaarlijks collecties van woordeloze prentenboeken van over de hele wereld. IBBY Zweden stelde een handleiding op hoe je met woordeloze prentenboeken kan werken met kinderen. Zowel de collecties als de handleiding staan online.

White Ravens

De White Ravens Database is een initiatief van de Duitse Internationale JugendBibliothek. Tweejaarlijks publiceren zij een lijst met interessante kinder- en jeugdboeken uit zo’n vijftig verschillende landen, die gekozen werden door jeugdliteratuurspecialisten verbonden aan de IJB. De databank maakt deze aanbevelingen online raadpleegbaar en  doorzoekbaar op taal.

Takam Tikou

Het online tijdschrift Takam Tikou wordt gepubliceerd door Le Centre National de la Littérature pour la Jeunesse, dat deel uitmaakt van de Bibliothèque Nationale de France. Het focust op de jeugdliteratuurproductie in Afrika, de Arabische wereld, de Caraïben en de regio van de Indische Oceaan. Onder de hoofding ‘Bibliographies des quatre mondes’ worden boekentips uit de verschillende regio’s verzameld; soms Franstalig, soms meertalig, soms in een regionale taal.

Anderstalige boeken aankopen

© Michiel Devijver | Iedereen Leest

Inspiratie voor boeken genoeg. Maar het blijft vaak erg moeilijk om boeken die uitgegeven worden in niet-Europese landen daadwerkelijk te pakken te krijgen. Verzendingen uit Iran durven bijvoorbeeld wegens verzend- en douanekosten wel eens duurder te zijn dan de boeken zelf. Ook geld overschrijven naar verre landen is niet altijd simpel en bovendien zijn postpakketten erg lang onderweg. De boeken bestellen bij een Belgische leverancier is vaak onmogelijk. Toch zijn er binnen Europa wel een paar distributeurs die je kan inschakelen.

Voor Arabische boeken is de aangewezen partner het Institut du Monde Arabe in Parijs. Ze hebben een online boekenwinkel en leveren ook in België.

Voor andere talen (zoals Sorani, Pashto, Dari,…) kan je vaak terecht bij de Zweedse online bookshop: Ferdosi.

In het kader van het project O Mundo: een kleine Wereldbibliotheek  bood Iedereen Leest pakketten aan met anderstalige prentenboeken. De boeken zijn niet meer via deze weg te verkrijgen, maar zijn nog wel beschikbaar in vele openbare bibliotheken, hogeschoolbibliotheken (lerarenopleidingen) en documentatiecentra (zoals DocAtlas).

Naast de boeken die in de landen van herkomst zelf zijn uitgegeven, bestaan er ook initiatieven die in België, Nederland of de rest van Europa zelf boeken uitgeven in de thuistalen van nieuwkomers. Die initiatieven vind je deels opgesomd op het platform Meertaligheid.be. Via de website vind je concrete tips over en links naar boeken, studies, methodieken en publicaties om meertaligheid een plaats te geven in jouw werking.

Daarnaast geeft de Zweedse uitgeverij Dar Al-Muna belangrijke Zweedse (kinder)boeken, die vaak ook bij ons bekend zijn, in het Arabisch uit.

Tot slot is er nog de mooie Amerikaanse uitgeverij Hoopoe, die meertalige prentenboeken uitgeeft in Urdu, Pashto en Dari.


Deel dit artikel:

Contact
Vakbibliotheek | IBBY-Vlaanderen | Boekenzoeker